काठमाडौँ— सुन्दरीजलबाट सुरु हुने बागमती नदी काठमाडौं उपत्यकाभित्र प्रवेश गरेसँगै तीव्र रूपमा प्रदूषित हुँदै गएको पानी परीक्षणको तथ्याङ्कले देखाएको छ। विभिन्न स्थानमा गरिएको परीक्षण अनुसार नदीको पिएच सामान्य दायरामा भए पनि धमिलोपन, जैविक फोहोर र दिसाजन्य कीटाणुको मात्रा खतरनाक स्तरमा पुगेको छ।
सुन्दरीजल क्षेत्रमा पानी तुलनात्मक रूपमा सफा देखिन्छ। टर्बिडिटी र ठोस कण कम, घुलिएको अक्सिजन उच्च र फेकल कोलिफर्म न्यून भएकाले प्रशोधनपछि मात्र पिउन मिल्ने अवस्था छ। तर, गोकर्णदेखि नदीमा ढल मिसिन थालेपछि पानीको गुणस्तर तीव्र रूपमा खस्किन्छ। जोरपाटी र गुहेश्वरी क्षेत्रमा अक्सिजन खतरनाक रूपमा घटेको, वि.व.डि र सी.व.डि अत्यधिक बढेको तथा फेकल कोलिफर्म लाखौँमा पुगेको पाइएको छ।
आर्यघाटमा केही सूचकमा अलिकति सुधार देखिए पनि मिनभवन र मनोहरा–बागमती संगममा पुग्दा अवस्था भयावह हुन्छ। यी स्थानमा अक्सिजन शून्यजस्तै छ, जसले नदीमा कुनै पनि जलीय जीवन सम्भव नरहेको संकेत गर्छ। थापाथलीमा पनि समग्र अवस्था उस्तै खराब छ।
विश्लेषणले देखाउँछ कि नदी प्रदूषणको मुख्य कारण कच्चा ढल हो। फेकल कोलिफर्मको अत्यधिक मात्राले हैजा, पखाला, टाइफाइडजस्ता रोगको जोखिम बढाएको छ। निष्कर्षतः, सुन्दरीजल बाहेक बागमती नदीका अधिकांश भाग जनस्वास्थ्यका लागि असुरक्षित छन्। प्रभावकारी ढल प्रशोधन केन्द्रको तत्काल निर्माण र सञ्चालनबिना बागमती पुनर्जीवन असम्भव देखिन्छ।
