राष्ट्रिय क्षयरोग नियन्त्रण केन्द्र: संक्रमित बढ्दै, केन्द्रका कार्यक्रम प्रभावकारी नभएका तथ्याङ्क

काठमाडौं। राष्ट्रिय क्षयरोग नियन्त्रण केन्द्रको सेवा प्रवाह, संरचनागत व्यवस्थापन र रोग रोकथाम कार्यक्रममा कमजोरी देखिएको छ। क्षयरोग रोकथाम, निदान तथा उपचार कार्यक्रमको संयोजन, अनुगमन र मूल्याङ्कनका लागि २०४६ सालमा स्थापित यस केन्द्रलाई यस वर्ष रु. १ अर्ब १४ करोड ४० लाख ३९ हजार विनियोजन गरिएकोमा हालसम्म रु. ९० करोड ६८ लाख १७ हजार खर्च भएको छ।

केन्द्रको विगत तीन वर्षको सेवा प्रवाह विवरण अनुसार २०७६/७७ मा क्षयरोगी पहिचान ३७,७७१, मृत्युदर १,०२२, माल अमरोगी पहिचान ३,२९७, उपचार प्राप्त गर्ने २८,४१९ र निको भएका अमरोगी २६,००६ रहेका छन्। २०७९/८० मा क्षयरोगी पहिचान ४०,७७५, मृत्युदर १,२२६, माल अमरोगी पहिचान ३,५६८, उपचार प्राप्त गर्ने ३७,०२१ र निको भएका ३४,११५ पुगेको देखिन्छ। यसबाट गत वर्षको तुलनामा क्षयरोगबाट मृत्यु हुनेको संख्या ९.१७ प्रतिशतले वृद्धि भई १,२२६ पुगेको तथ्यांक देखिन्छ। यसले कार्यक्रम सञ्चालन प्रभावकारी नभएको र थप संक्रमितलाई उपचारको दायरामा ल्याउन चुनौती रहेको देखाउँछ।

केन्द्रको मातहत छाती रोग तथा क्षयरोग अस्पताल सञ्चालनका लागि रु. ३५ करोड ९२ लाख ६२ हजारमा भवन निर्माण गरी २०७९।४।२९ मा हस्तान्तरण गरिएको थियो। तर, भवन निर्माण सम्पन्न भएको ३० महिनाभन्दा बढी समय बितिसक्दा पनि आवश्यक जनशक्ति, चिकित्सक, औषधि र उपकरणको अभावका कारण भवन प्रयोगविहीन अवस्थामा छ। यसले उपचार सेवाको पहुँचमा बाधा पुर्‍याइरहेको छ र जनस्वास्थ्य सुरक्षामा जोखिम बढाएको छ।

विशेषज्ञहरूले भवन सञ्चालनका लागि तत्काल जनशक्ति परिचालन, उपकरण आपूर्ति र सञ्चालन प्रक्रिया लागू गर्नुपर्ने सुझाएका छन्। साथै, केन्द्रले रोग पहिचान, उपचार र मृत्युदर घटाउने लक्ष्यसहित थप अनुगमन र मूल्याङ्कनको आवश्यकता रहेको उल्लेख गरेका छन्। प्रभावकारी रणनीति, नियमित रिपोर्टिङ र सेवा गुणस्तर सुधारका उपाय अपनाउँदा मात्रै थप सम्भावित संक्रमितलाई उपचारमा ल्याउन सकिन्छ र मृत्यु दरमा कमी ल्याउन सकिन्छ।