इन्द्रजात्राका लागि वसन्तपुरमा तयारी तीव्र

काठमाडौं । काठमाडौंको वसन्तपुर दरबार स्क्वायरमा परम्परागत इन्द्रजात्राको तयारी तीव्र पारिएको छ। हरेक वर्ष भाद्र शुक्ल द्वादशीदेखि सुरु हुने इन्द्रजात्राका लागि रथ निर्माण, सरसफाइ तथा सम्पदा संरक्षणसँग सम्बन्धित काम अघि बढाइएको हो।

जात्रालाई लक्षित गर्दै दरबार स्क्वायर परिसरमा रहेका काष्ठमण्डप, कुमारी घर, शिव–पार्वती मन्दिरलगायत सम्पदामा रङरोगन गर्ने काम भइरहेको छ। परिसरमा रहेका रातो ध्वजासमेत फेर्ने तयारी गरिएको छ।

नेवार समुदायको प्रमुख सांस्कृतिक पर्वका रूपमा मनाइने इन्द्रजात्रा काठमाडौं उपत्यकाका साथै ललितपुर, भक्तपुर, धुलिखेल, दोलखालगायत स्थानमा विभिन्न परम्परा र सांस्कृतिक विधिअनुसार धुमधामका साथ मनाउने गरिन्छ।

इन्द्रजात्राको प्रमुख विधिमध्ये इन्द्रध्वजको लिङ्गो ठड्याउने परम्परा रहेको छ। लिङ्गो ठड्याउने कार्यलाई ‘इन्द्रध्वजोत्थान’ भनिन्छ। लिङ्गोको फेदमा भैरवको पूजा गर्ने परम्परा रहेको छ। शत्रुमाथि विजय प्राप्त गरेपछि विजय उत्सवका रूपमा इन्द्रजात्रा मनाउने गरिएको धार्मिक तथा सांस्कृतिक मान्यता छ।

इन्द्रध्वजको पूजा गरी शक्ति प्राप्त गर्ने र त्यसलाई प्रदर्शन गर्ने पर्वका रूपमा समेत इन्द्रजात्रालाई लिइन्छ। जात्राका क्रममा विभिन्न धार्मिक तथा सांस्कृतिक नाच प्रदर्शन गरिने भएकाले यसको सामाजिक तथा सांस्कृतिक महत्वसमेत विशेष रहेको छ।

इन्द्रजात्राका अवसरमा राष्ट्रपतिले हनुमानढोकास्थित गद्दी बैठकबाट जीवित देवीका रूपमा पुजिने श्रीकुमारी, श्रीगणेश र श्रीभैरवको रथयात्रा अवलोकन गर्ने परम्परा छ। इन्द्रध्वजको लिङ्गो ठड्याएपछि सुरु हुने जात्रामा भक्कुनाच, महाकाली नाच, लाखेनाच, दशावतार नाच तथा देवराज इन्द्रको वाहन ऐरावत हात्तीको प्रतीकका रूपमा पुलुकिसी नाच प्रदर्शन गरिन्छ।

जात्राको अन्तिम चरणमा इन्द्रध्वज पातन गर्ने परम्परा रहेको छ। लिङ्गो ठड्याएको आठौँ दिन अर्थात् आश्विन कृष्ण चतुर्थीका दिन इन्द्रध्वज पातन गरी लिङ्गो ढाल्ने गरिन्छ। यससँगै काठमाडौंको ऐतिहासिक तथा सांस्कृतिक महत्व बोकेको इन्द्रजात्राको मुख्य पर्व सम्पन्न हुने परम्परा छ।